Prijsvraag Brood en Spelen25 okt

Blijf radicaal en deins niet terug

De Prijsvraag Brood en Spelen is op 22 oktober neergestreken in het Walhalla van de verandering: de Dutch Design Week in Eindhoven. Wat kunnen ontwerpers bijdragen aan nieuwe perspectieven voor het platteland?
Radicaal blijven, goed observeren in de echte wereld en vooral niet terugdeinzen bij weerstand. ‘Zet juist dan een stap vooruit.’
‘De Dutch Design Week is de speeltuin van verandering, nog mooier dan het Evoluon, waar ik als kind zo van hield’. Floris Alkemade, Rijksbouwmeester en een van de initiators van de Prijsvraag Brood en Spelen, kan zich geen betere plek indenken voor de publieksbijeenkomst over de radicale vernieuwing op het platteland, dan deze week in Eindhoven, waar elke ontwerper verandering predikt, radicaal of geleidelijk, technologisch of biologisch, nuchter of utopisch.

In een korte evocatieve opsomming maakt Alkemade duidelijk dat verandering hard nodig is: Elke dag verliezen we in Nederland acht hectare open ruimte. Ook menselijk gezien verliezen we veel: een op de vijf Nederlanders is ernstig eenzaam, een op de zes pubers kan de ondertiteling van de film niet goed volgen. De steden met Amsterdam voorop groeien en bloeien, maar zeventig procent van de toeristen in Amsterdam gaat er drugs gebruiken. Het percentage van ons inkomen dat we aan voedsel besteden is dramatisch gedaald, van 70 procent in 1890, via 24 procent in 1969 tot 11 procent in 2017. Dat heeft grote gevolgen voor het inkomen van de boer en voor het aanzien van het platteland.

Op een utopische manier, zonder naïef te zijn, moeten ontwerpers de vragen in de ‘echte wereld en de echte tijd’ adresseren. Alkemade houdt de zaal, gevuld met bijna alle deelnemers aan de prijsvraag, voor de veranderingszin niet te verliezen. Ook niet als er barrières opdoemen. Integendeel, zegt hij, doe juist een stap vooruit als je weerstand voelt. Onderschat je eigen rol niet. Iedere barrière toont de urgentie van je plan.’
In dreams begin responsibilities, citeert Alkemade Yeats, om te eindigen met nog een hele mooie uit de jaren zestig: ‘Sous les paves la plage’.
Brug slaan
Ook Hans Peter Benschop, directeur van het Trendbureau Overijssel, dicht ontwerpers een cruciale rol toe in de samenleving. Zij kunnen een brug slaan tussen enerzijds wetenschap en beleid en anderzijds het dagelijks leven in landelijk gebied. De wetenschappers en beleidsmakers zien de wereld als een lege kaart, die bepaald wordt door de legenda. Maar die wereld is natuurlijk niet leeg. Het is een wereld vol mensen, gevoelens, herinneringen, terugkerende seizoenen en betekenissen. ‘Sleutelen aan het landelijk gebied is sleutelen aan het dagelijks leven, en dat roept weerstand op’, vat Benschop samen.

‘Ontwerpend onderzoek is wat we nodig hebben. Wetenschappers en beleidsmakers gaan te werk als automonteurs, volgens richtlijnen en plannen recht op hun doel af. Probleem opgelost, motorkap dicht. Ontwerpers zijn meer als beeldhouwers. Voorzichtig hakken zij in het hout of de steen en passen hun plan aan als zij op weerstand stuiten.’
Gewoon aan het werk gaan, dus en stukje bij beetje voorthakken, raadt Benschop de teams aan.

Benschop werkte deze gedachte uit in een essay, speciaal geschreven ter verdieping voor de prijsvraag Brood en Spelen. Een tweede essay - beide staan op de website - is van de hand van twee Brabantse wetenschappers Joks Jansen en Bart de Zwart.
Tuinman of bricoleur
Bart de Zwart doceert aan de Fontys Hogeschool bij het lectoraat De Ondernemende Regio. Ook hij signaleert een kloof. Een historische, tussen Hollanders en Brabanders. Zoals Holland leeft met water, leeft Brabant met zand. Het heeft in beide gevallen de cultuur en het gedrag bepaald.
‘Op zand kun je overal bouwen en dat heeft geleid tot flinke verstedelijking, een lappendeken van kleine steden en grote dorpen’, zegt De Zwart. ‘Brabant is de meest verrommelde provincie’. Hij verklaart dit deels door het opportunistisch ruimtegebruik van de bewoners – ontstaan uit de armoede van het zand – deels door de ordening van Holland (lees: het Rijk) die de dynamiek van het gebied niet begrepen heeft.
Wat betekent dit voor ontwerpers? ‘Het vereist een andere grondhouding’, zegt Bart de Zwart. ‘Minder voorschrijven, meer beschrijven. Kijk en vraag je af: wat gebeurt hier eigenlijk? Hier heerst een ander manier van ruimte maken. In de polder wordt gepland, hier ga je meer te werk als tuinman of bricoleur. Maak het beste van wat je aantreft. Wees meer onderzoekend dan plannend.’
Goed observeren, dus
Dat is toch wel de rode draad deze middag. Ook fotograaf Henk Wildschut kijkt goed om zich heen. Toen hij in opdracht van de Rijksbouwmeester naar het platteland trok, schrok hij. Hij ontmoette boze en ontmoedigde boeren, die stoppen met hun bedrijf omdat ze murw zijn van de publieke opinie, de regels, de financiële druk en het gebrek aan perspectief of opvolging.
Hij maakt een beeldend verslag van de staat van het platteland en die is ronduit verwarrend. Als fotograaf weet hij beter dan iedereen dat er achter elk mooi plaatje een andere realiteit schuilt. En ook achter elk lelijk plaatje.
Wildschut toont foto’s van de patiostal, met rijen kippen in stellages. ‘Juist deze stal is zeer innovatief. Het antibioticagebruik van de kippen is met 80 procent afgenomen. Maar het ziet er niet uit. Dit beeld verkoopt niet’.
Hij laat een andere foto zien: een koe ligt eenzaam in een stal tussen stalen hekken. ‘Waarom laat je die koe zo zien vroeg de boer mij. Deze koe lijkt zielig, maar is in werkelijkheid zeven maanden per jaar buiten in de wei op de biologische boerderij’.
Beeld en werkelijkheid lopen uiteen. Terwijl de stedelingen terug naar de natuur willen en het buitenleven omarmen, speelt het leven van de boer zich steeds meer binnen af. Hij doucht voor hij zijn stal in gaat, om zijn dieren niet te besmetten. Eenmaal binnen heersen strenge regels en protocollen. Voor veiligheid en efficiency. Zelfs de planten zijn liever binnen. Nog zo’n paradox, waar het in de wereld van voedsel van wemelt: Planten floreren onder gecontroleerde condities. Zij houden helemaal niet van de natuur.
297030319
Na een middag van paradoxen, beeldvorming en tegenstrijdige ontwikkelingen, is het laatste woord aan stadschroniqueur van Den Bosch en ‘Brabander tot in zijn beenmerg’ Eric Alink. Hij munt de uitsmijter: Laten we nieuwsgierig zijn en blijven naar het platteland, dan zien we meer dan de eerste indrukken ons wijs maken. Want pas op: What you see is what you guess.

Tour over de Dutch Design Week

Deelnemers uit de zestien teams van de tweede ronde van de prijsvraag liepen op 22 oktober met initiatiefnemer Floris Alkemade over de Dutch Design Week langs projecten die de Rijksbouwmeester samen met Gedeputeerde Erik van Merrienboer had uitgezocht. Bekijk hier een beeldverslag van deze inspirerende rondgang.
lees verder...

Het beeld vertelt nooit het hele verhaal

Fotograaf Henk Wildschut deed fotografisch onderzoek naar de ontwikkelingen op het platteland. Hierbij richt hij zich met name op boeren en ondernemers die zoeken naar vernieuwing. Deze groep is voor hem interessant omdat zij actuele en urgente voedselvraagstukken probeert op te lossen. Ook beeldend zat hier de grootste tegenstelling tussen een door consumenten geromantiseerd, nostalgisch ideaal
lees verder...

Anders kijken naar ingewikkelde vraagstukken voor het platteland

Dat designers een andere kijk hebben op complexe problemen hebben al heel wat agrarisch ondernemers ontdekt. Voor de 16 teams van Brood en Spelen is het nog nieuw en onwennig. En daarom bood Agri meets Design samen met de innovators van Van Berlo ze een Masterclass Design Thinking aan.
lees verder...

Recht van overpad

Ter afsluiting van de publieksbijeenkomst van prijsvraag Brood en Spelen op de Dutch Design Week gaf Eric Alink, stadschroniqueur van Den Bosch en 'Brabander tot in zijn beenmerg', een voordracht. Deze voordracht had de titel 'Recht op overpad - Mijmeringen over het platteland en zijn
lees verder...

Meld je aan voor Brood en Spelen op de Dutch Design Week

Op 22 oktober is prijsvraag Brood en Spelen te gast op de Dutch Design Week. Initiatiefnemers Floris Alkemade en Berno Strootman nodigen samen met de provincie Noord-Brabant graag iedereen uit voor de publieksbijeenkomst: Nieuwe Perspectieven voor het platteland.
lees verder...

Tweede ronde Brood en Spelen van start

“Waar sta je nu en wat wil je in de tweede ronde bereiken?” Met het beantwoorden van deze vragen ging voor de winnaars van de Prijsvraag Brood en Spelen de tweede ronde van start. Tijdens twee bijeenkomsten, in de provinciehuizen van Den Bosch en Arnhem, stelden de teams zich aan elkaar voor, maakten ze kennis met partners en coaches en kregen ze uitleg over het vervolgproces.
lees verder...

Verkenning nieuwe natuur en klein wonen

Er komen op dit moment verschillende ontwikkelingen samen: ambitieuze klimaatdoelstellingen, een forse woningbouwopgave en urgente opgaven voor de realisatie van nieuwe natuur. Dit maakt het interessant om een nadere verkenning te doen naar de concrete mogelijkheden voor de combinatie van nieuwe natuur en klein wonen. Dit voorstel bouwt voort op het rapport “Nieuw bos en klein wonen.

lees verder...

Het begin van een beweging naar kwaliteit - Winnaars Brood en Spelen

Verfijning en kwaliteit. Dat laten de zestien geselecteerde teams en de vier eervolle vermeldingen in hun plannen zien. Opvallend, vindt de jury, is dat alle indieners de kloof tussen productie en consumptie van voedsel willen dichten.
lees verder...

Winnaars Brood en Spelen bekendgemaakt

Vanmiddag zijn in Barneveld de winnaars bekendgemaakt van Brood en Spelen, de ontwerpprijsvraag voor nieuwe perspectieven voor het platteland. De jury, onder voorzitterschap van Rijksbouwmeester Floris Alkemade en Rijksadviseur voor het Landschap Berno Strootman, heeft acht winnaars in Brabant geselecteerd en acht in Gelderland en Overijssel.
lees verder...

Veel respons op ontwerpprijsvraag Brood en Spelen

De ontwerpprijsvraag Brood en Spelen heeft het mooie resultaat van 95 inzendingen opgeleverd. Maar liefst 51 teams maakten plannen voor locaties voor Noord - Brabant. Voor Overijssel werden twintig plannen ingezonden en 24 voor Gelderland.

lees verder...

In Beeld: Natuurgebied De Kampina

In natuurgebied De Kampina, gelegen tussen Oisterwijk en Boxtel, werken boeren samen met natuurmonumenten bij het beheer, door koeien er vrij te laten grazen. Er wordt veel samengewerkt, maar de boeren zien ook dingen mislopen. Luister nu naar een fragment van het gesprek dat fotograaf Henk Wildschut had met twee van de boeren.
lees verder...

"Ruimte en steun voor nieuwe ideeën inwoners"

‘De provincie Overijssel is blij met de prijsvraag Brood en Spelen van het College van Rijksadviseurs. Brood en Spelen vraagt om creatieve oplossingen voor de grote vraagstukken in het landelijk gebied. Vraagstukken waar de provincie samen met inwoners ook aan werkt. Het zoeken naar nieuwe bestemmingen voor leegstaande agrarische bedrijfsgebouwen, het inspelen op klimaatverandering, het
lees verder...

De kerk als partner

In elk team dat mee doet aan de prijsvraag Brood en Spelen moet iemand daadwerkelijk een stuk grond bezitten in een van de zandgebieden. Boeren zijn een logische kandidaat, maar denk ook eens aan de kerk. De kerken bezitten duizenden hectare grond. En zij willen maatschappelijk iets betekenen: van ‘bijbels’ rentmeesterschap tot eigentijdse charitas.
lees verder...

Ruilen van grond loont

Vrijwillige kavelruil kan een handig instrument zijn om in te zetten bij projecten in het kader van Brood en Spelen. Ruilen van grond loont voor boeren, natuur en energie. Minimaal drie partijen doen mee, waarvan er twee grond ruilen.
lees verder...

"Alles wat aandacht krijgt groeit"

Het platteland is van levensbelang. Voor boeren en bewoners, en voor stedelingen. Dat platteland heeft wel wat extra aandacht nodig; het aantal bewoners daalt, de vergrijzing neemt toe, en ook het aantal leegstaande agrarische gebouwen en agrarische bedrijven die niet op de juiste plek staan, groeit.
lees verder...

“Laten we vooral doormodderen”

[b]Anno 2018 is het toepassen van timelapses heel gebruikelijk. Dankzij deze techniek kun je in een kort filmpje duidelijk laten zien hoe de fysieke leefomgeving verandert. Vooral de bouw van een gebouw kun je er goed mee in beeld brengen.

lees verder...

"Grijp je kans"

[b]Over een paar weken weten we hoeveel boerenslimheid, ontwerpkracht en ondernemerszin de hooivork heeft opgepakt. Met welke radicale en creatieve ideeën ons buitengebied weer een beetje mooier en vitaler gemaakt kan worden.

lees verder...

Essay: Brandend Zand

[b]Joks Janssen is directeur van BrabantKennis en schreef samen met onderzoeker en architect Bart de Zwart het essay 'Brandend Zand'. Hierin ontleden zij de bijzondere geschiedenis van de Noord-Brabantse zandgronden en de manier waarop de historie de eigentijdse dynamiek van dit gebied beïnvloedt. Zij sporen de ontwerpers aan om door te dringen tot de logica van de zandgronden en deze aan te
lees verder...

Water is de koning van het voedsel

Van Europa tot aan de sloot en alles er tussen. De waterschappen waken op alle niveaus over het water, want zonder water geen voedsel, geen natuur.

lees verder...

Essay: Verbeelding in Schemergebied

[b]Hans Peter Benschop is directeur van het Trendbureau Overijssel. Speciaal voor de prijsvraag Brood en Spelen schreef hij het essay 'Verbeelding in schemergebied'. Hierin roept hij iedereen op vooral te beginnen; "Niemand weet in een complexe wereld wat de drijvende krachten van verandering zullen zijn. Er zit niets anders op dan ergens te beginnen". Ontwerpend onderzoek kan hierbij helpen,
lees verder...

Beeldverslag: Inspiratiebijeenkomst #2 Noord-Brabant

Ruim honderd agrariërs, ontwerpers, landgoedeigenaren, stedenbouwers en grondeigenaren kwamen dinsdag 17 april bijeen voor de tweede inspiratiebijeenkomst.
lees verder...

Beeldverslag: Inspiratiebijeenkomst #2 Gelderland Overijssel

[b]“Mijn boerenbedrijf heeft op dit moment geen duurzame toekomst. Op de manier waarop het nu gaat, kan het echt niet verder. Ik ben op zoek naar mensen met goede ideeen die me willen helpen om radicale nieuwe wegen in te slaan. Maar wel op een manier dat ik er ook nog steeds een boterham aan kan verdienen”. Een boer op zoek naar ontwerpers of anderen met ideeën. De tweede
lees verder...

Wij maken nu het cultuurlandschap van de 21ste eeuw

[b]We moeten veel ambitieuzer zijn bij het vormgeven van het energielandschap. Laat de energietransitie een katalysator zijn, betoogt Sven Stremke. Niet alleen voor het landschap dat we willen en waarderen, maar ook voor sociale en maatschappelijke vernieuwing.

lees verder...

De praktijk is het beleid ver vooruit

In Nederland zijn veel te weinig ontmoetingen tussen ontwerpers, toekomstdenkers en praktijkmensen. En er is een groot gebrek aan experimenteerruimte. De prijsvraag draagt de belofte in zich van nieuwe onverwachte wegen, zegt Jan Douwe van der Ploeg, jurylid en emeritus hoogleraar rurale sociologie (WUR).

lees verder...

Inspiratieverhalen Noord-Brabant

Op de eerste Inspiratiebijeenkomst in Noord-Brabant in Best vertelden drie bevlogen sprekers over de projecten die zij ondernemen. Hieronder in het kort hun verhaal.
lees verder...

Publicatie: Het platteland heeft de toekomst

Blauwe Kamer, tijdschrift voor landschapsarchitectuur en stedenbouw, maakte een prachtig dossier over de toekomst van het platteland.
lees verder...

Vierde generatie agrariër zoekt vormgever

Meer dan honderd agrariërs, ontwerpers, bouwers, landgoedeigenaren en mensen van natuurorganisaties, uit kunst- en cultuurwereld, troffen elkaar 21 maart in het Boshuys in Best. De eerste inspiratiebijeenkomst in Brabant over de prijsvraag Brood en Spelen werd geopend door initiatiefnemer Rijksbouwmeester Floris Alkemade.
lees verder...

A match made in Klarenbeek

Vraag ontmoet aanbod op eerste inspiratiebijeenkomst Gelderland/Overijssel

lees verder...

Nota van Inlichtingen gepubliceerd

De eerste Nota van Inlichtingen met vragen en antwoorden over de prijsvraag Brood en Spelen is gepubliceerd en vanaf nu te downloaden.
lees verder...

De jury is bekend

Om uit alle inzendingen straks een een goede selectie te maken staat een diverse en deskundige jury klaar. Beide regio's hebben een eigen jury.
lees verder...

Brood en Spelen van start

De prijsvraag Brood en Spelen, die vorige week werd aangekondigd met een tournee door de provincies Overijssel, Gelderland en Noord-Brabant, is zojuist uitgeschreven door het College van Rijksadviseurs. De reglementen voor de beide edities van de prijsvraag zijn nu voor iedereen beschikbaar.
lees verder...

Brood en Spelen on tour

Om Brood en Spelen aan te kondigen, bezochten Rijksbouwmeester Floris Alkemade en Rijksadviseur Berno Strootman gisteren Overijssel, Gelderland en Brabant. Reizend in een bus met het logo Brood en Spelen, stopten zij als eerste op het provinciehuis van Overijssel. Gedeputeerde Hester Maij stond hier klaar om Rijksadviseur Berno Strootman en Rijksbouwmeester Floris Alkemade hartelijk welkom te
lees verder...

'Er moet nu echt iets veranderen'

Met de prijsvraag Brood en Spelen krijgen de mensen die werken en leven op de zandgronden in Zuid- en Oost-Nederland de kans hun ideeën over de vernieuwing van het platteland te concretiseren. Landschap en landbouw snakken naar een nieuwe impuls, ziet Rijksadviseur voor het Landschap Berno Strootman. ‘Er moet nu echt iets veranderen’
lees verder...

Denkruimte voor boeren en ontwerpers

Rijksbouwmeester Floris Alkemade zet met de prijsvraag Brood en Spelen de vernieuwing van het platteland hoog op de agenda. ‘Met ontwerpers en grondeigenaren willen wij de rol en de mogelijkheden van het platteland op een totaal andere manier ontwikkelen.
lees verder...