Prijsvraag Brood en Spelen16 feb

Denkruimte voor boeren en ontwerpers

Rijksbouwmeester Floris Alkemade
Rijksbouwmeester Floris Alkemade zet met de prijsvraag Brood en Spelen de vernieuwing van het platteland hoog op de agenda. ‘Met ontwerpers en grondeigenaren willen wij de rol en de mogelijkheden van het platteland op een totaal andere manier ontwikkelen.
Er leven interessante ideeën onder grondeigenaren op het platteland. Slimme boeren met een grote kennis van landbouw en ondernemerschap zien nieuwe mogelijkheden. Van het overschakelen naar een andere teelt of insectenkwekerijen, tot het inzetten van hun kennis en machines bij het beheersen van de waterhuishouding. Of een hele andere richting opgaan, zoals de cross-overs in de zorg met dagopvang en andere vormen van zorgboerderijen.

‘Het pragmatisme en de traditie van vernieuwing zijn groot op het platteland, maar veel boeren staan in de overlevingsmodus’, zegt Alkemade. De combinatie van een extreem hoge productie, strengere regelgeving en lage prijzen jaagt hen op en put het landschap uit.

‘In Brabant leeft bijvoorbeeld veertig procent van de varkensboeren onder de armoedegrens. Een boerenstand die zo onder druk staat, komt niet toe aan het uitwerken van vernieuwende ideeën terwijl het nu meer dan ooit nodig is. Wij willen daarom met de prijsvraag boeren en andere grondeigenaren de denkruimte geven om de initiatieven wel mogelijk te maken. Samen met ontwerpers en met hulp van experts vanuit Wageningen en landbouworganisaties.’

Pracht en productie

‘Niets is hier eenvoudig’, zegt Alkemade met een lachje, voor hij de dilemma’s en tegenstrijdige belangen in het landelijk gebied langs loopt.

Het platteland kent vele gezichten. Allereerst was en is het productiegebied. ‘Je moet bedenken, zegt Alkemade, hoe weinig geld wij van ons inkomen aan eten uit geven, zo’n elf procent. In de jaren zestig van de vorige eeuw was dat nog ruim een kwart van ons inkomen. Het voedsel is goedkoop, veilig en altijd beschikbaar. Een luxe die we in de wereldgeschiedenis niet eerder hebben meegemaakt en die veel minder vanzelfsprekend is dan we vaak denken. Dat hebben we aan de boeren te danken.’

‘Maar het platteland is ook landschap, natuurschoon. De betekenis die we daar aan hechten is de afgelopen vijftig jaar toegenomen onder invloed van natuurbeschermers en de romantische blik van de stedeling op zoek naar rust en ontspanning. Natuur liefhebbende buitenwoners en recreanten zijn niet gediend van stank, industriële agrarische productie of gezondheidsrisico’s als Q-koorts en fijnstof.
Het zijn conflicterende belangen. En er zijn geen gemakkelijke oplossingen.’

‘Natuurinclusieve landbouw betekent minder kunstmest, minder bestrijdingsmiddelen, maar ook minder opbrengst. Hoe compenseer je dat verlies voor de boer die inkomsten derft en voor de samenleving die voedsel nodig heeft?’
‘Ook het dierenwelzijn kent lastige afwegingen. De milieubelasting van een buitenkip is veel hoger dan die van een plofkip. Bovendien veroorzaken al die buitenkippen veel fijnstof wat weer slecht is voor de omwonenden. Hoe verenig je dierenwelzijn met volksgezondheid en minder milieubelasting?’
‘Betere technieken en andere teelt helpen, maar ander gedrag is onvermijdelijk. Wij moeten ons excessief voedselpatroon aanpassen. Een kleine stap terug, bijvoorbeeld drie dagen per week vlees in plaats van zeven, helpt al veel.’

Wilde Westen

Als extra complicatie staat de omschakeling naar duurzame energie voor de deur. Alkemade: ‘De energietransitie kunnen we niet in de stad oplossen, daar hebben we ook het platteland voor nodig. Het is nu een soort Wilde Westen. Afgelopen maanden heeft bijna iedere boer bezoek gehad van ondernemers die een mooi bedrag bieden om op hun akkers zonnepanelen te plaatsen. Daarmee kan de verarmende boer misschien zijn bedrijf net overeind houden. De gemeente wil energieneutraal zijn en kan zo het duurzaamheidsdoel dichter bij brengen. Geef dan maar eens geen vergunning. Maar wat betekent dat voor het landschap als er zonder verdere coördinatie overal een glinsterende laag in beeld komt die het platteland een totaal ander gezicht gaat geven?’

Wetten en praktische bezwaren staan veel goede ideeën in de weg. Net als alle gewoontes en een vaak on-inzichtelijke belangenverstrengeling.
Alkemade: ‘Wij willen weten welke wetten en regels in de weg zitten, welke financieringsvormen opgezet moeten worden. Daarom zijn gemeenten en provincies nauw betrokken bij de prijsvraag. Met hen kunnen we experimenteerruimte creëren, ook bij het Rijk.

Het is duidelijk dat er op het platteland een omslag nodig is en het is ook duidelijk dat de context van eisen en verwachtingen zo complex is geworden dat de boeren dat niet meer in hun eentje kunnen oplossen. Met deze prijsvraag willen we ontwerpkracht en gerichte kennis als essentiële schakels toevoegen. Een beter verdienmodel voor de boeren in overeenstemming brengen met het platteland zoals we dat graag zien, duurzaam en aantrekkelijk voor natuur en recreatie: Brood en Spelen.

Teams presenteren tussenstand aan de jury

Op en 8 en 16 november presenteerden de zestien teams uit de tweede ronde de voortgang van hun plannen aan de jury en enkele gasten.
lees verder...

Blijf radicaal en deins niet terug

De Prijsvraag Brood en Spelen is op 22 oktober neergestreken in het Walhalla van de verandering: de Dutch Design Week in Eindhoven. Wat kunnen ontwerpers bijdragen aan nieuwe perspectieven voor het platteland?

lees verder...

Tour over de Dutch Design Week

Deelnemers uit de zestien teams van de tweede ronde van de prijsvraag liepen op 22 oktober met initiatiefnemer Floris Alkemade over de Dutch Design Week langs projecten die de Rijksbouwmeester samen met Gedeputeerde Erik van Merrienboer had uitgezocht. Bekijk hier een beeldverslag van deze inspirerende rondgang.
lees verder...

Het beeld vertelt nooit het hele verhaal

Fotograaf Henk Wildschut deed fotografisch onderzoek naar de ontwikkelingen op het platteland. Hierbij richt hij zich met name op boeren en ondernemers die zoeken naar vernieuwing. Deze groep is voor hem interessant omdat zij actuele en urgente voedselvraagstukken probeert op te lossen. Ook beeldend zat hier de grootste tegenstelling tussen een door consumenten geromantiseerd, nostalgisch ideaal
lees verder...

Anders kijken naar ingewikkelde vraagstukken voor het platteland

Dat designers een andere kijk hebben op complexe problemen hebben al heel wat agrarisch ondernemers ontdekt. Voor de 16 teams van Brood en Spelen is het nog nieuw en onwennig. En daarom bood Agri meets Design samen met de innovators van Van Berlo ze een Masterclass Design Thinking aan.
lees verder...

Recht van overpad

Ter afsluiting van de publieksbijeenkomst van prijsvraag Brood en Spelen op de Dutch Design Week gaf Eric Alink, stadschroniqueur van Den Bosch en 'Brabander tot in zijn beenmerg', een voordracht. Deze voordracht had de titel 'Recht op overpad - Mijmeringen over het platteland en zijn
lees verder...

Meld je aan voor Brood en Spelen op de Dutch Design Week

Op 22 oktober is prijsvraag Brood en Spelen te gast op de Dutch Design Week. Initiatiefnemers Floris Alkemade en Berno Strootman nodigen samen met de provincie Noord-Brabant graag iedereen uit voor de publieksbijeenkomst: Nieuwe Perspectieven voor het platteland.
lees verder...

Tweede ronde Brood en Spelen van start

“Waar sta je nu en wat wil je in de tweede ronde bereiken?” Met het beantwoorden van deze vragen ging voor de winnaars van de Prijsvraag Brood en Spelen de tweede ronde van start. Tijdens twee bijeenkomsten, in de provinciehuizen van Den Bosch en Arnhem, stelden de teams zich aan elkaar voor, maakten ze kennis met partners en coaches en kregen ze uitleg over het vervolgproces.
lees verder...

Verkenning nieuwe natuur en klein wonen

Er komen op dit moment verschillende ontwikkelingen samen: ambitieuze klimaatdoelstellingen, een forse woningbouwopgave en urgente opgaven voor de realisatie van nieuwe natuur. Dit maakt het interessant om een nadere verkenning te doen naar de concrete mogelijkheden voor de combinatie van nieuwe natuur en klein wonen. Dit voorstel bouwt voort op het rapport “Nieuw bos en klein wonen.

lees verder...

Het begin van een beweging naar kwaliteit - Winnaars Brood en Spelen

Verfijning en kwaliteit. Dat laten de zestien geselecteerde teams en de vier eervolle vermeldingen in hun plannen zien. Opvallend, vindt de jury, is dat alle indieners de kloof tussen productie en consumptie van voedsel willen dichten.
lees verder...

Winnaars Brood en Spelen bekendgemaakt

Vanmiddag zijn in Barneveld de winnaars bekendgemaakt van Brood en Spelen, de ontwerpprijsvraag voor nieuwe perspectieven voor het platteland. De jury, onder voorzitterschap van Rijksbouwmeester Floris Alkemade en Rijksadviseur voor het Landschap Berno Strootman, heeft acht winnaars in Brabant geselecteerd en acht in Gelderland en Overijssel.
lees verder...

Veel respons op ontwerpprijsvraag Brood en Spelen

De ontwerpprijsvraag Brood en Spelen heeft het mooie resultaat van 95 inzendingen opgeleverd. Maar liefst 51 teams maakten plannen voor locaties voor Noord - Brabant. Voor Overijssel werden twintig plannen ingezonden en 24 voor Gelderland.
lees verder...

In Beeld: Natuurgebied De Kampina

In natuurgebied De Kampina, gelegen tussen Oisterwijk en Boxtel, werken boeren samen met natuurmonumenten bij het beheer, door koeien er vrij te laten grazen. Er wordt veel samengewerkt, maar de boeren zien ook dingen mislopen. Luister nu naar een fragment van het gesprek dat fotograaf Henk Wildschut had met twee van de boeren.
lees verder...

"Ruimte en steun voor nieuwe ideeën inwoners"

‘De provincie Overijssel is blij met de prijsvraag Brood en Spelen van het College van Rijksadviseurs. Brood en Spelen vraagt om creatieve oplossingen voor de grote vraagstukken in het landelijk gebied. Vraagstukken waar de provincie samen met inwoners ook aan werkt. Het zoeken naar nieuwe bestemmingen voor leegstaande agrarische bedrijfsgebouwen, het inspelen op klimaatverandering, het
lees verder...

De kerk als partner

In elk team dat mee doet aan de prijsvraag Brood en Spelen moet iemand daadwerkelijk een stuk grond bezitten in een van de zandgebieden. Boeren zijn een logische kandidaat, maar denk ook eens aan de kerk. De kerken bezitten duizenden hectare grond. En zij willen maatschappelijk iets betekenen: van ‘bijbels’ rentmeesterschap tot eigentijdse charitas.
lees verder...

Ruilen van grond loont

Vrijwillige kavelruil kan een handig instrument zijn om in te zetten bij projecten in het kader van Brood en Spelen. Ruilen van grond loont voor boeren, natuur en energie. Minimaal drie partijen doen mee, waarvan er twee grond ruilen.
lees verder...

"Alles wat aandacht krijgt groeit"

Het platteland is van levensbelang. Voor boeren en bewoners, en voor stedelingen. Dat platteland heeft wel wat extra aandacht nodig; het aantal bewoners daalt, de vergrijzing neemt toe, en ook het aantal leegstaande agrarische gebouwen en agrarische bedrijven die niet op de juiste plek staan, groeit.
lees verder...

“Laten we vooral doormodderen”

[b]Anno 2018 is het toepassen van timelapses heel gebruikelijk. Dankzij deze techniek kun je in een kort filmpje duidelijk laten zien hoe de fysieke leefomgeving verandert. Vooral de bouw van een gebouw kun je er goed mee in beeld brengen.

lees verder...

"Grijp je kans"

[b]Over een paar weken weten we hoeveel boerenslimheid, ontwerpkracht en ondernemerszin de hooivork heeft opgepakt. Met welke radicale en creatieve ideeën ons buitengebied weer een beetje mooier en vitaler gemaakt kan worden.

lees verder...

Essay: Brandend Zand

[b]Joks Janssen is directeur van BrabantKennis en schreef samen met onderzoeker en architect Bart de Zwart het essay 'Brandend Zand'. Hierin ontleden zij de bijzondere geschiedenis van de Noord-Brabantse zandgronden en de manier waarop de historie de eigentijdse dynamiek van dit gebied beïnvloedt. Zij sporen de ontwerpers aan om door te dringen tot de logica van de zandgronden en deze aan te
lees verder...

Water is de koning van het voedsel

Van Europa tot aan de sloot en alles er tussen. De waterschappen waken op alle niveaus over het water, want zonder water geen voedsel, geen natuur.
lees verder...

Essay: Verbeelding in Schemergebied

[b]Hans Peter Benschop is directeur van het Trendbureau Overijssel. Speciaal voor de prijsvraag Brood en Spelen schreef hij het essay 'Verbeelding in schemergebied'. Hierin roept hij iedereen op vooral te beginnen; "Niemand weet in een complexe wereld wat de drijvende krachten van verandering zullen zijn. Er zit niets anders op dan ergens te beginnen". Ontwerpend onderzoek kan hierbij helpen,
lees verder...

Beeldverslag: Inspiratiebijeenkomst #2 Noord-Brabant

Ruim honderd agrariërs, ontwerpers, landgoedeigenaren, stedenbouwers en grondeigenaren kwamen dinsdag 17 april bijeen voor de tweede inspiratiebijeenkomst.
lees verder...

Beeldverslag: Inspiratiebijeenkomst #2 Gelderland Overijssel

[b]“Mijn boerenbedrijf heeft op dit moment geen duurzame toekomst. Op de manier waarop het nu gaat, kan het echt niet verder. Ik ben op zoek naar mensen met goede ideeen die me willen helpen om radicale nieuwe wegen in te slaan. Maar wel op een manier dat ik er ook nog steeds een boterham aan kan verdienen”. Een boer op zoek naar ontwerpers of anderen met ideeën. De tweede
lees verder...

Wij maken nu het cultuurlandschap van de 21ste eeuw

[b]We moeten veel ambitieuzer zijn bij het vormgeven van het energielandschap. Laat de energietransitie een katalysator zijn, betoogt Sven Stremke. Niet alleen voor het landschap dat we willen en waarderen, maar ook voor sociale en maatschappelijke vernieuwing.

lees verder...

De praktijk is het beleid ver vooruit

In Nederland zijn veel te weinig ontmoetingen tussen ontwerpers, toekomstdenkers en praktijkmensen. En er is een groot gebrek aan experimenteerruimte. De prijsvraag draagt de belofte in zich van nieuwe onverwachte wegen, zegt Jan Douwe van der Ploeg, jurylid en emeritus hoogleraar rurale sociologie (WUR).
lees verder...

Inspiratieverhalen Noord-Brabant

Op de eerste Inspiratiebijeenkomst in Noord-Brabant in Best vertelden drie bevlogen sprekers over de projecten die zij ondernemen. Hieronder in het kort hun verhaal.
lees verder...

Publicatie: Het platteland heeft de toekomst

Blauwe Kamer, tijdschrift voor landschapsarchitectuur en stedenbouw, maakte een prachtig dossier over de toekomst van het platteland.
lees verder...

Vierde generatie agrariër zoekt vormgever

Meer dan honderd agrariërs, ontwerpers, bouwers, landgoedeigenaren en mensen van natuurorganisaties, uit kunst- en cultuurwereld, troffen elkaar 21 maart in het Boshuys in Best. De eerste inspiratiebijeenkomst in Brabant over de prijsvraag Brood en Spelen werd geopend door initiatiefnemer Rijksbouwmeester Floris Alkemade.
lees verder...

A match made in Klarenbeek

Vraag ontmoet aanbod op eerste inspiratiebijeenkomst Gelderland/Overijssel
lees verder...

Nota van Inlichtingen gepubliceerd

De eerste Nota van Inlichtingen met vragen en antwoorden over de prijsvraag Brood en Spelen is gepubliceerd en vanaf nu te downloaden.
lees verder...

De jury is bekend

Om uit alle inzendingen straks een een goede selectie te maken staat een diverse en deskundige jury klaar. Beide regio's hebben een eigen jury.
lees verder...

Brood en Spelen van start

De prijsvraag Brood en Spelen, die vorige week werd aangekondigd met een tournee door de provincies Overijssel, Gelderland en Noord-Brabant, is zojuist uitgeschreven door het College van Rijksadviseurs. De reglementen voor de beide edities van de prijsvraag zijn nu voor iedereen beschikbaar.
lees verder...

Brood en Spelen on tour

Om Brood en Spelen aan te kondigen, bezochten Rijksbouwmeester Floris Alkemade en Rijksadviseur Berno Strootman gisteren Overijssel, Gelderland en Brabant. Reizend in een bus met het logo Brood en Spelen, stopten zij als eerste op het provinciehuis van Overijssel. Gedeputeerde Hester Maij stond hier klaar om Rijksadviseur Berno Strootman en Rijksbouwmeester Floris Alkemade hartelijk welkom te
lees verder...

'Er moet nu echt iets veranderen'

Met de prijsvraag Brood en Spelen krijgen de mensen die werken en leven op de zandgronden in Zuid- en Oost-Nederland de kans hun ideeën over de vernieuwing van het platteland te concretiseren. Landschap en landbouw snakken naar een nieuwe impuls, ziet Rijksadviseur voor het Landschap Berno Strootman. ‘Er moet nu echt iets veranderen’
lees verder...